Jak czytać wyniki podstawowych badań proﬁlaktycznych

Morfologia

Morfologia, czyli ogólne badanie krwi, jest pomocna we wczesnym wykryciu wielu chorób. Wyniki morfologii należy porównywać zawsze z normami, które podaje pracownia analityczna wykonująca badanie. Interpretacji wyników powinno towarzyszyć zbadanie chorego, poznanie jego ogólnego stanu zdrowia, wieku i trybu życia.

Erytrocyty (RBC - Red Blood Cell)

Kobiety: 3,9-5,6 M/µl
Mężczyźni: 4,5-6,5 M/µl

Zwiększenie ponad normę zdarza się rzadko (np. u osób przebywających wysoko w górach). Zmniejszenie liczby erytrocytów to objaw anemii. Może być skutkiem utraty krwi (np. z wrzodu żołądka lub dwunastnicy) albo efektem niedoboru żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego. Inne przyczyny to ciąża i choroby nerek.

Hemoglobina (HGB)

Kobiety: 6,8-9,3 mmol/l lub 11,5-15,5 g/dl,
Mężczyźni: 7,4-10,5 mmol/l lub 13,5-17,5 g/dl

Przekroczenie normy świadczy o odwodnieniu organizmu. Niskie wartości są oznaką anemii.

Hematokryt (HCT)

kobiety: 37-47%,
mężczyźni: 40-51%

Podwyższony wskaźnik występuje w chorobie o nazwie czerwienica i przy odwodnieniu organizmu. Obniżony wskaźnik sugeruje anemię.

MCV zwana makrocytozą - średnia objętość krwinki czerwonej 80-97 ﬂ

Wzrost wartości MCV nie oznacza patologii, ale przy przekroczeniu 110 ﬂ można spodziewać się anemii spowodowanej niedoborem witaminy B12 lub kwasu foliowego. Zmniejszenie wartości MCV (zwane mikrocytozą) to najczęściej skutek niedoboru żelaza.

MCH średnia zawartość hemoglobiny w krwince czerwonej 26-32 pg

Zmniejszenie wartości MCH świadczy o niedobarwieniu (najczęściej w anemii z niedoboru żelaza).

MCHC średnie stężenie hemoglobiny w krwince czerwonej 31-36 g/dl lub 20-22 mmol/l

Zmniejszenie wartości MCHC jest typowe w anemii z niedoboru żelaza, często spotykane u kobiet miesiączkujących.

Leukocyty (WBC - White Blood Cell)

4,1-10,9 K/µl (G/l)

Zwiększenie ponad normę to sygnał, że w organizmie toczy się infekcja lub mamy do czynienia z miejscowym albo uogólnionym stanem zapalnym czy też z białaczką (podwyższone wskaźniki pojawiają się również przy intensywnym wysiłku ﬁzycznym, długotrwałym, nadmiernym stresie, a nawet po dłuższym opalaniu).

Zmniejszenie liczby leukocytów może być spowodowane niedoborem granulocytów, limfocytów lub wszystkich komórek jednocześnie. Może być wynikiem uszkodzenia szpiku przez chorobę lub skutkiem ubocznym leczenia (większość leków przeciwnowotworowych powoduje zmniejszenie liczby granulocytów).

Limfocyty (LYM)

0,6-4,1 K/µl; 20-45%

Liczba limfocytów zwiększa się w: chłoniakach, przewlekłej białaczce limfocytowej, szpiczaku mnogim, nadczynności tarczycy oraz w chorobach zakaźnych wieku dziecięcego. Uwaga: większa niż u dorosłych liczba limfocytów u dzieci do 4 lat jest normą! Zmniejszenie liczby limfocytów u dorosłych może być objawem AIDS i w mniejszym stopniu, innych zakażeń wirusowych; u dzieci może mieć charakter wrodzony i wymagać jak najszybszego leczenia.

Monocyty (MONO)

0,1-0,4 G/l

Zwiększenie liczby monocytów może być spowodowane mononukleozą zakaźną, przewlekłym zakażeniem bakteryjnym: gruźlicą, kiłą, brucelozą, zapaleniem wsierdzia, durem, zakażeniami pierwotniakowymi, a także urazami chirurgicznymi, kolagenozami, chorobą Crohna, nowotworami oraz być objawem białaczki monocytowej. Zmniejszenie liczby monocytów może być wynikiem toczącej się w organizmie infekcji lub stosowania niektórych leków (np. glikosterydów), ale w praktyce medycznej zwykle nie ma istotnego znaczenia.

Trombocyty (PLT; płytki krwi)

140-440 K/µl (G/l)

Zwiększenie ponad normę pojawia się w przewlekłych zakażeniach, po wysiłku ﬁzycznym, w niedoborze żelaza, po usunięciu śledziony, w ciąży i w nadpłytkowości samoistnej (nowotwór o łagodnym długotrwałym przebiegu).

Zmniejszenie liczby płytek krwi może być spowodowane ich upośledzonym wytwarzaniem w szpiku (z powodu przerzutów raka do szpiku lub ostrych białaczek), na skutek działania leków przeciwbólowych i antybiotyków, chorób autoimmunizacyjnych lub ich niszczeniem przez toksyny bakteryjne.

OB

Podwyższone OB najczęściej wskazuje na obecność stanu zapalnego, ale nie tylko. OB, odczyn Biernackiego, to tempo opadania krwinek czerwonych w czasie. Norma OB zależy od wieku i płci. Każdy powinien sprawdzić swoje OB raz w roku w badaniu krwi, bo podwyższone OB może sygnalizować chorobę.

Normy OB w badaniu krwi:

Kobiety poniżej 50 roku życia: 6-11 mm na godzinę
Kobiety powyżej 50 roku życia: do 30 mm na godzinę
Mężczyźni poniżej 50 roku życia: 3-8 mm na godzinę
Mężczyźni powyżej 50 roku życia: do 20 mm na godzinę

O czym świadczy podwyższone OB?

Wskaźnik OB powyżej normy jest ﬁzjologiczny w ciąży i w połogu (do 6 tygodni po porodzie). Podwyższone OB może także występować u kobiet tuż przed miesiączką i podczas menstruacji, a także pod wpływem hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Wtedy nie powinno budzić niepokoju. W innych przypadkach podwyższone OB w badaniach krwi wymaga dalszej diagnostyki. Podwyższone OB może świadczyć o:

stanach zapalnych (infekcyjnych i nieinfekcyjnych). Wskaźnik OB nie mówi jednak nic o przyczynach ani lokalizacji zapalenia wymaga to diagnostyki;
chorobach rozrostowych krwi, np. białaczce;
nowotworach;
niedoczynności lub nadczynności tarczycy;
hipercholesterolemii (podwyższony poziom cholesterolu);
zawale serca;
urazach (rany, złamania kości);
chorobach autoimmunologicznych.

O czym świadczy obniżone OB?

Taki stan nie zdarza się często, ale są schorzenia, które objawiają się obniżonym OB.

Należą do nich:

nadkrwistość czyli czerwienica - choroba polegająca na podwyższeniu ponad normę ilości czerwonych ciałek krwi, a także zwiększeniu białych ciałek i płytek krwi;
przewlekła niewydolność krążenia;
choroby alergiczne;
hipoﬁbrynogemia (obniżenie poziomu ﬁbrynogenu białka osocza uczestniczącego w procesie krzepnięcia);
żółtaczka.

Poziom cukru we krwi

Poziom cukru we krwi każdy z nas powinien proﬁlaktycznie zbadać sobie raz w roku. Badanie poziomu glukozy we krwi wykonuje się na czczo. Jeśli wyniki będą poza normą, lekarz zleci szczegółowe badania, które potwierdzą lub wykluczą cukrzycę.

Poziom cukru we krwi badać muszą przede wszystkim osoby po 45. roku życia, które:

mają nadwagę lub są otyłe,
mają podwyższony poziom cholesterolu lub trójglicerydów,
cierpią na nadciśnienie tętnicze oraz choroby serca i naczyń krwionośnych.
regularnie powinni również badać się ci, u których w rodzinie występowały przypadki cukrzycy oraz kobiety, które urodziły dziecko ważące powyżej 4,5 kg.

Badanie nie wymaga szczególnych przygotowań - trzeba po prostu, będąc na czczo, zgłosić się na pobranie krwi z żyły.

Poziom cukru we krwi - interpretacja wyników

Jeśli jesteś zdrowia, stężenie cukru w twojej krwi powinno wynosić 60- 100 mg%.
Jeżeli tylko raz zbadasz jego poziom i będzie podwyższony, nie znaczy jeszcze, że masz cukrzycę, ale powinno cię to skłonić do wizyty u lekarza i do dalszych badań.
Jeśli dwukrotnie wynik badania na czczo (czyli co najmniej 8 godzin po ostatnim posiłku) wskaże poziom cukru równy 101 mg% bądź wyższy skonsultuj się z diabetologiem. Jeśli wyniki go zaniepokoją, ale nie do końca będą przekonujące, może ci zlecić badanie poziomu cukru na czczo i 2 godziny po zjedzeniu kanapki. Gdy 2 godziny po posiłku poziom cukru we krwi będzie równy 200 mg% bądź wyższy - to jeden z dowodów, że cierpisz na cukrzycę.

Uwaga: Nie robi się proﬁlaktycznych badań stężenia glukozy w moczu. Nie pojawi się tam ona, dopóki stężenie cukru we krwi utrzymywać się będzie poniżej 180 mg%.

WAŻNE: Na zlecenie lekarza wykonuje się także tzw. test doustnego obciążenia glukozą. Prawidłowo przeprowadzony polega na badaniu poziomu cukru we krwi na czczo, a później 30, 60, 90 i 120 minut po wypiciu 75 g glukozy rozpuszczonej w wodzie. W ten sposób sprawdza się, jak organizm radzi sobie z cukrem. Jeśli 2 godziny po wypiciu roztworu poziom cukru we krwi nie powróci do normy - możesz podejrzewać cukrzycę.

Poziom cholesterolu we krwi

Poziom cholesterolu we krwi zależy od wielu czynników - diety, aktywności ﬁzycznej, ogólnego stanu zdrowia. Normy cholesterolu zaś powinno się odnosić do kondycji konkretnej osoby. W Polsce stężenie cholesterolu całkowitego we krwi na poziomie 200 mg/dl uznaje się za prawidłowe. Jednak kluczowe dla naszego zdrowia jest stężenie frakcji cholesterolu LDL i HDL

Ważne stężenia frakcji cholesterolu LDL i HDL:

Ważne są stężenia frakcji cholesterolu - LDL i HDL. U osoby zdrowej, u której nie występują dodatkowe czynniki ryzyka, np. w postaci palenia papierosów, nadwagi, spożywania dużych ilości tłuszczów zwierzęcych - za normę można przyjąć LDL na poziomie 130 mg/dl. Ale już u pacjentów po zawale, udarze, cierpiących na chorobę niedokrwienną serca powinien być znacznie niższy niż 100 mg/dl, natomiast u chorych na cukrzycę - nie przekraczać 70 mg/dl.
HDL, zwany powszechnie dobrym cholesterolem, jest niezwykle ważny dla naszego organizmu. Zdrowi mężczyźni powinni go mieć więcej niż 40 mg/dl, a kobiety więcej niż 50 mg/dl. Ale już u osób cierpiących na schorzenia układu krążenia jego stężenie we krwi musi przekraczać 60 mg/dl. Im więcej, tym lepiej, ponieważ to HDL „wymiata” z krwi zły cholesterol. Zatem im jest go więcej, tym więcej złego cholesterolu zostanie unieszkodliwione. Tylko przy dużym stężeniu HDL tętnice zaopatrujące serce i mózg w krew i tlen będą działały niezawodnie.
Osoby, które mają wysoki (powyżej 60 mg/dl) poziom HDL, uważa się za długowieczne, ponieważ średnio żyją one o 5-7 lat dłużej niż ci, którzy mają tzw. normalny poziom tej frakcji cholesterolu. Najskuteczniejszą formą walki z nadmiarem LDL jest ruch. To nie slogan, ale udowodniona wieloma badaniami prawda. Im więcej się gimnastykujemy, tym lepiej.
Drugim sprzymierzeńcem w walce o obniżenie poziomu cholesterolu całkowitego i frakcji LDL jest dieta niskotłuszczowa. Jeżeli dzięki diecie uda się obniżyć o 10 proc. wartości LDL i cholesterolu całkowitego, istotnie zmniejsza się ryzyko chorób układu krążenia. Jest o co zabiegać, bo u 40-latków ryzyko to obniża się o 54 proc., u 50-latków o 39 proc., a u 60-latków o 27 proc.